Liệt mặt

Theo dõi Gangwhoo trên

Việc không thể cử động cơ tại một hay cả hai bên chính là bị liệt mặt. Liệt mặt do tổn thương thần kinh gây ra bởi vấn đề bẩm sinh, chấn thương hay bệnh tật như đột quỵ, ung thư não hay bệnh Bell.

Việc này có thể ảnh hưởng đến một hay cả hai bên mặt, với việc các bộ phận bị xệ và khó khăn khi nói, chớp mắt, nuốt nước bọt, ăn hay giao tiếp thông qua biểu cảm khuôn mặt.

Điều trị liệt mặt

Liệt mặt có thể chỉ là tạm thời hoặc vĩnh viễn. Đội ngũ thẩm mỹ mặt sẽ quyết định xem đâu là phương thức chữa trị tốt nhất dựa vào thời gian bị liệt, nguyên do và liệu nó là liệt bán hay liệt toàn khuôn mặt.

Phẫu thuật trị liệt mặt

Hay còn gọi là phẫu thuật tái cử động mặt. Trong ca phẫu thuật này, bác sĩ sẽ sử dụng tất cả, hay một phần của cơ, dây thần kinh hoặc cả hai loại trên từ những phần khác trên cơ thể để phục hồi cử động của nửa dưới khuôn mặt.

Do tính chất quan trọng của sự linh hoạt cơ mặt trong việc tạo nên biểu cảm và giao tiếp với người khác, việc chữa liệt mặt không chỉ là vấn đề ngoại hình, nhất là ở trẻ em.

Chuyển tiếp thần kinh (nerve transfers)

Khi thần kinh mặt bị tổn thương, sẽ có một khoảng thời gian nhất định mà việc phục hồi chức năng thần kinh đã mất (reinnervate) của cơ mặt là hoàn toàn có thể xảy ra bằng cách chuyển dây thần kinh từ nơi khác sang vùng này.

Ví dụ, một nhánh dây thần kinh chịu trách nhiệm nhai có thể tách ra và gắn với một hoặc nhiều nhánh thần kinh mặt khác. Việc thực hiện sớm ngay sau khi bị tổn thương thường cho ra kết quả tốt.

Nếu chức năng thần kinh bị mất, theo thời gian, cơ của vùng mặt sẽ yếu dần và xuống cấp. Khi một năm hoặc hơn trôi qua, khả năng phục hồi chức năng thần kinh của cơ mặt sẽ có thể mất. Nếu điều này xảy ra, ta vẫn có thể phục hồi cử động và biểu cảm khuôn mặt bằng những cách khác.

Chuyển dịch gân cơ thái dương (Temporalis Tendon Transfer) (T3)

Cơ và gân thái dương nằm ngay phía trên mặt. Cơ này có tác dụng hỗ trợ việc nhai. Bác sĩ thẩm mỹ sẽ dịch chuyển những cấu trúc gân cơ này sang một vị trí khác, và đây chỉ là một ca phẫu thuật đơn giản tốn ít hơn một giờ.

Kĩ thuật này rất hiệu quả trong việc nâng độ sa trễ của miệng. Nó có tác dụng phục hồi sự cân đối, giảm việc chảy dãi, thậm chí cho phép bệnh nhân được cười một lần nữa.

Duy nhất chỉ có một vấn đề với liệu trình này là việc người bệnh phải nghiến răng khi cười, một thứ sẽ mất thời gian để làm quen. Nếu luyện tập nhiều, sau một khoảng thời gian, người bệnh sẽ có thể cười một cách vô tư. Tuy trên lý thuyết, rủi ro khó khăn khi nhai là có nhưng rất ít.

Cấy cơ khép mông (Vạt da Tự do)

Cơ khép mông nằm ở phía đùi trong. Một lượng nhỏ cơ này, gọi là vạt, cùng với những dây thần kinh và mạch máu đi kèm (động mạch và tĩnh mạch), có thể thay thế những cơ mặt có tác dụng tạo nên nụ cười.

Sử dụng phương thức vi phẫu đặc biệt, bác sĩ sẽ cấy ghép động mạch và tĩnh mạch cơ khép mông vào trong vị trí tương ứng của động mạch và tĩnh mạch đầu và cổ. Mối liên kết này rất quan trọng trong việc bảo toàn phần cơ trong môi trường mặt mới.

Tại vùng chân có những cơ khỏe hơn thực hiện chức năng của cơ khép mông, chính vì thế nên tuy cơ này bị dời lên vùng mặt, người bệnh cũng sẽ không gặp bất cứ khó khăn lâu dài trong việc đi lại.

Tuy việc cấy ghép cơ khép mông thường tốn nhiều thời gian, lên tối 2 đến 3 ca phẫu thuật và 2 ngày nằm viên, nó vẫn có lợi ích mà phương thức T3 không có. Nụ cười mà việc cấy ghép cơ khép mông tạo ra không hề cần đến việc nghiến răng, cũng như việc nó trông tự nhiên hơn, tận dụng cả khuôn mặt thay vì chỉ góc miệng.

Những dây thần kinh có thể hỗ trợ cơ khép mông

Để hoạt động, cơ cần phải có dây thần kinh, chính vì thế nên việc cấy ghép cơ khép mông thường cần đến 2 ca phẫu thuật riêng biệt.

Ca phẫu thuật đầu tiên sẽ là dịch chuyển một dây thần kinh lên vùng mặt. Khi quá trình hồi phục của ca phẫu thuật này hoàn tất, bác sĩ sẽ tiến hành ca phẫu thuật thứ hai: cấp ghép cơ khép mông.

Bác sĩ phẫu thuật có nhiều cách ghép dây thần kinh để kích thích chuyển động và cảm giác cho cơ được cấy ghép và cho phép nó hoạt động tại một nơi khác.

Ghép dây thần kinh liên mặt (cross-facial nerve graft)

Phương thức này có tên gọi như vậy do nó ghép dây thần kinh từ bên bình thường sang phía bị liệt.

Lần phẫu thuật đầu tiên: Bác sĩ sẽ tách bỏ dây thần kinh cảm giác (sensory nerve) từ phần chân dưới và ghép nó vào dây thần kinh mặt bên lành lặn, nối đầu còn lại của dây thần kinh này với nửa bị liệt của khuôn mặt. Việc tách dây thần kinh này có thể dẫn đến việc mất cảm giác quanh vùng ngón chân út và viền ngoài của chân.

Sẽ cần chờ từ 6 đến 8 tháng sau khi tiến hành phẫu thuật để tín hiệu thần kinh được hình thành tại dây thần kinh cấy ghép từ phía lành lặn sang phía bị liệt.

Lần phẫu thuật thứ hai: Bác sĩ sẽ liên kết phần dây thần kinh liên mặt với dây thần kinh của cơ khép mông tại thời điểm cấy ghép.

Chuyển dịch cơ cắn (masseteric muscle transfer)

Cơ cắn là một trong nhiều cơ giúp cho một người có thể nhai. Một trong những nhánh thần kinh của cơ này có thể được điều hướng để hỗ trợ cơ khép mông. Dây thần kinh cơ cắn có thể tiếp cận dễ dàng thông qua phẫu thuật.

Dây thần kinh hạ vị (hypoglossal nerve)

Đây là dây thần kinh điều khiển một nửa chiếc lưỡi. Bác sĩ sẽ di chuyển một phần của dây thần kinh này để hỗ trợ cho phần cơ khép mông vừa được ghép. Giống như dây thần kinh cắn, dây thần kinh hạ vị cũng là một dây thần kinh khỏe và rất dễ tiếp cận qua phẫu thuật.

Lưỡi của người thực hiện liệu trình này có một tỉ lệ nhỏ bị yếu đi và gặp khó khăn trong việc nói và ăn. Một số còn mắc chứng giật mặt khi di chuyển lưỡi, như khi ăn. Ngoài ra, bệnh nhân cũng sẽ cần luyện tập thêm để điều chỉnh cử động lưỡi để hình thành một nụ cười.

Phân bố thần kinh kép (dual innervation)

Gần đây, trong lĩnh vực tái cử động mặt có một sự cải tiến mới đó là bổ trợ cho cơ khép mông với nhiều nguồn dây thần kinh khác nhau như tận dụng cả CFNG (ghép dây thần kinh liên mặt) và dây thần kinh cắn nhằm cải thiện nụ cười do CFNG với sự hỗ trợ từ dây thần kinh cắn.

Tham vấn bác sĩ thẩm mỹ để trị liệt mặt

Mục đích của ca phẫu thuật chỉnh liệt mặt là để đem lại hiệu quả ngoại hình và chức năng mặt lớn nhất cho phần mặt dưới. Những bệnh nhân mắc chứng liệt mặt nên gặp các bác sĩ có kinh nghiệm và kĩ năng trong vấn đề này. Bác sĩ sẽ xem xét:

  • Nguyên do liệt mặt và vùng mặt bị ảnh hưởng
  • Thể trạng và sức khỏe tinh thần của bệnh nhân
  • Liệu trình phù hợp với bệnh nhân
  • Kết quả mà bệnh nhân mong chờ

Phẫu thuật trị liệt mặt: Quy trình và cách chăm sóc

Phẫu thuật ghép cơ là một loại quy trình nội trú và diễn tra trong bệnh viện. Một ca phẫu thuật sẽ kéo dài trung bình từ 6 đến 8 giờ. Phần lớn bệnh nhân có thể về nhà trong 3 đến 4 ngày nhập viện.

Bệnh nhân sẽ ở trong phòng chăm sóc đặc bệt (intensive care unit) trong 24 giờ đầu tiên và đội ngũ bác sĩ sẽ phải theo dõi vạt cơ khép mông mỗi giờ trong 24 giờ đầu tiên, mỗi hai giờ trong 24 tiếng tiếp theo và mỗi 4 giờ sau đó.

Ghép cơ khép mông: Lưu ý đặc biệt:

Nếu bác sĩ lắp ống dẫn dịch tại đùi sau khi mô cơ khép mông đã được tách thì bệnh nhân sẽ được chỉ dẫn chi tiết về các chăm sóc ống dẫn dịch. Khi bệnh nhân quay lại bệnh viện trong lần tái khám khám đầu tiên vào tuần sau cuộc phẫu thuật, bác sĩ sẽ tháo chỉ và ống dịch.

Nhiều bệnh nhân sẽ trở lại với việc học và làm sau 2 đến 3 tuần sau khi phẫu thuật. Bác sĩ sẽ cung cấp hướng dẫn về cách trách các hoạt động hao sức như nâng vật nặng.

Sẽ mất vài tháng sau ca phẫu thuật để có thể đem lại chức năng cười bằng cử động của cơ khép mông. Việc hồi phục sẽ phục thuộc vào dây thần kinh được chọn. Chính vì thế, việc bệnh nhân giữ cái nhìn tích cực và tập trung cho việc phục hồi rất quan trọng.

Sưng sau ca phẫu thuật ghép vạt khép mông

Sau ca phẫu thuật, phần mặt sẽ có sưng đôi chút, nhưng sẽ dần cải thiện sau vài tuần đầu. Mặt người bệnh sẽ có nét bầu bĩnh cho đến khi cơ khép mông ghéo bắt đầu có thể cử động. Có tới 20% số bệnh nhân cần phẫu thuật chỉnh sửa để giảm độ lớn của vạt.

Tái khám sau khi phẫu thuật

Việc tái khám rất quan trọng cho việc hồi phục. Chính vì thế, việc tuân theo chỉ dẫn mà bác sĩ đưa ra sau phẫu thuật rất quan trọng, nhất là:

  • Tránh các hoạt động căng thẳng hay nâng vật nặng theo chỉ dẫn của bác sĩ
  • Báo cho đội ngũ bác sĩ biết ngay khi nhận thấy bất cứ vấn đề hay they đổi đột xuất nào
  • Tiếp tục tái khám một ngày, một tuần và một tháng sau khi phẫu thuật.

Nguồn bài viết

https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/facial-paralysis

(bản dịch tiếng Việt được cung cấp bởi BVTM Gangwhoo)

Tác Giả GS.BS Park Sung Yong

bs park sung yong

NHẬN TƯ VẤN MIỄN PHÍ
TỪ BÁC SĨ




    Bác sĩ Phùng Mạnh Cường tư vấn miễn phí

    Trả lời

    Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

    0901 666 879 Tư vấn miễn phí