Dấu hiệu và nguyên nhân của tổn thương mũi. Cách điều trị ra sao?

Tổng quan

Tổn thương mũi, hay còn gọi là gãy mũi (broken nose), là tình trạng xương bên trong mũi bị gãy hoặc nứt, nhất là vùng xương sống mũi của bạn.

Các nguyên nhân dẫn đến tổn thương mũi thường có liên quan đến thể thao, đánh nhau, hay do tai nạn xe hơi/máy, dẫn đến chấn thương vùng mặt. Việc gãy mũi có thể gây ra các tình trạng như đau đớn, sưng, bầm vùng mũi và dưới mắt. Đồng thời, mũi của bạn cũng có thể bị chênh vẹo, dẫn đến vấn đề về hô hấp.

Việc chữa trị ra sao sẽ tùy thuộc vào mức độ hư hỏng của mũi, một số trường hợp nhẹ có thể không cần đến phẫu thuật.

Dấu hiệu của việc gãy mũi

Các triệu chứng và dấu hiệu của việc gãy mũi bao gồm:

  • Đau đớn, nhất là khi chạm vào vùng mũi
  • Sưng tấy vùng mũi và các vùng xung quanh mũi
  • Chảy máu mũi
  • Các vết bầm các vùng quanh mũi và mắt
  • Mũi bị cong, vẹo, hay biến dạng
  • Khó khăn trong việc hô hấp
  • Chảy dịch mũi
  • Xuất hiện cảm giác nghẹt một hoặc cả hai khoang mũi.

Nguyên nhân

Các nguyên nhân dẫn đến việc gãy mũi bao gồm:

  • Chấn thương từ chơi các môn thể thao mạnh như bóng đá, bóng rổ…
  • Ẩu đả, đánh nhau
  • Tai nạn giao thông
  • Té, ngã

Thậm chí, việc gãy mũi cũng có thể xảy ra do va đập vào các vật cứng khi đi lại như cửa, tường, cột…

Nguy cơ gãy mũi

Bất cứ các hoạt động có thể dẫn đến va đập tại vùng mặt đều tăng nguy cơ bị gãy mũi, trong đó bao gồm:

  • Chơi các môn thể thao có va chạm như bóng đá, bóng chuyền, nhất là khi không có đồ bảo vệ
  • Tham gia vào đánh nhau
  • Chạy xe đạp, xe máy
  • Nâng tạ, nhất là khi bạn không có người hỗ trợ
  • Chạy xe hơi không thắt dây an toàn

Các biến chứng

Các biến chứng và chấn thương liên quan đến gãy mũi bao gồm:

  • Lệch vách ngăn (deviated septum): việc gãy mũi có thể dẫn đến lệch vách ngăn mũi, một bệnh lý xảy ra khi lớp ngăn cách hai lỗ mũi (hay còn gọi là vách ngăn) bị lệch, làm hẹp một bên lỗ mũi. Các loại thuốc như dung dịch vệ sinh mũi hay thuốc kháng histamin có thể giúp bạn giảm bớt khó chịu thời gian đầu, nhưng để chữa trị hoàn toàn cần phải dùng đến phẫ thuật.
  • Tụ máu: đôi khi, các tụ máu đông hình thành trong một chiếc mũi gãy, gây ra một hiện tượng gọi là tụ máu vách ngăn (septal hematoma). Việc tụ máu vách ngăn bịt một hoặc cả hai lỗ mũi. Các tụ máu này cần nhanh chóng được hút để ngăn chặn việc chấn thương sụn mũi.
  • Gãy sụn mũi: nếu mũi của bạn phại chịu tác động từ một lực lớn như tai nạn giao thông, rất có thể sụn mũi của bạn đã bị gãy. Nếu chấn thương nghiêm trọng đến mức cần đến phẫu thuật, bác sĩ sẽ cần phải chỉ ra cả chấn thương xương lẫn sụn của bạn.

Cách phòng ngừa

Bạn có thể phòng ngừa việc gãy mũi bằng các cách sau đây:

  • Thắt dây an toàn khi đi xe hơi, giữ trẻ em tại ghế ngồi dành riêng cho trẻ em.
  • Đeo mũ bảo hiểm khi lái xe máy, xe điện, thậm chí xe đạp.
  • Sử dụng dụng cụ bảo vệ khi chơi thể thao mạnh hay khi làm các công việc yêu cầu an toàn lao động.

Cách nhận biết khi nào cần phải đến gặp bác sĩ

Bạn cần phải đi đến các cơ sở y tế đủ khả năng để chữa trị nếu gặp phải các tình trạng sau:

  • Bị chấn thương đầu và cổ, dẫn đến đau đầu, đau cổ, nôn mửa và bất tỉnh.
  • Khó thở
  • Chảy máu liên tục
  • Mũi bị thay đổi hình dáng dù không sưng như bị lệch mũi
  • Chảy dịch hoặc nước mũi (sau chấn thương)

Chuẩn đoán tình trạng

Khi đến các cơ sở điều trị, bác sĩ sẽ nhấn nhẹ vùng mũi và các vùng xung quanh. Bác sĩ cũng sẽ khám nghiệm bên trong lỗ mũi để phát hiện bất cứ dấu hiệu gãy xương hay nghẹt mũi. Việc chuẩn đoán sẽ có thể cần dùng đến thuốc tê – dạng xịt hay dạng tiêm – để khiến bạn cảm thấy thoải mái.

Ngoài ra, một số xét nghiệm khác như chụp X-Quang cũng cần được sử dụng nếu cần thiết. Tuy nhiên, các bác sĩ có thể sẽ đề nghị chụp cắt lớp CT (computerized tomography) nếu chấn thương nghiêm trọng đến mức không thể chuẩn đoán qua tay, hay nếu bác sĩ nghi ngờ việc bạn gặp những chấn thương khác.

Điều trị

Nếu chấn thương không khiến mũi của bạn bị lệch, bạn có thể không cần đến chăm sóc y tế chuyên nghiệp. Bác sĩ sẽ hướng dẫn bạn cách chăm sóc bản thân như chườm đá vết thương và uống thuốc giảm đau.

Chữa trị lệch mũi hoặc gãy mũi

Bác sĩ có thể chỉnh lại mũi của bạn bằng tay, hoặc thông qua phẫu thuật.

Chữa trị thủ công

Nếu chấn thương khiến xương và sụn bên trong bị lệch, bác sĩ có thể chữa trị một cách thủ công. Tuy nhiên, việc này cần phải được thực hiện trong vòng 14 ngày kể từ khi xảy ra chấn thương.

Trong quá trình này, bác sĩ sẽ:

  • Kê thuốc tê dạng xịt hoặc tiêm để bạn cảm thấy thoải mái
  • Mở lỗ mũi của bạn với dụng cụ khám mũi
  • Chỉnh hình xương và sụn mũi bạn bằng dụng cụ chuyên dụng

Bác sĩ cũng sẽ nẹp mũi bằng dụng cụ bịt mũi bên trong (packing) và nẹp mũi (dressing) bên ngoài. Trong một số trường hợp, nẹp cố định bên trong cũng sẽ được sử dụng trong một khoảng thời gian ngắn. Dụng cụ bịt mũi cần được giữ nguyên trong vòng 1 tuần. Ngoài ra, bác sĩ cũng sẽ kê thuốc kháng sinh để ngăn ngừa nhiễm trùng mũi trước các vi khuẩn có trong mũi.

Phẫu thuật

Các trường hợp gãy mũi nặng, gãy nhiều chỗ hoặc chưa được điều trị trong vòng 14 ngày đầu tiên sẽ có thể cần đến phẫu thuật để chỉnh hình xương và mũi.

Nếu chấn thương ảnh hưởng đến vách ngăn mũi gây nghẹt mũi hoặc khó thở thì phải cần đến phẫu thuật tái cấu trúc. Bệnh nhân sẽ không cần nhập viện.

Cách sinh hoạt

Nếu bạn cảm thấy bản thân bị gãy mũi, bạn cần thực hiện các bước sau để giảm đau và sưng:

  • Phản ứng nhanh: khi tổn thương xảy ra, bạn nên thở qua miệng và cúi đầu về phía trước để giảm lượng máu chảy vào trong miệng và họng.
  • Chườm đá: ngay sau khi xảy ra thương tổn, ít nhất bốn lần 1 ngày trong 24 – 48 giờ đầu tiên để giảm sưng. Chườm trong vòng 10 – 15 phút. Bọc đá trong khăn sạch để ngăn việc bỏng lạnh. Tránh chườm quá mạnh khiến mũi bị tổn thương thêm.
  • Giảm đau: bằng cách uống thuốc giảm đau như acetaminophen hay ibuprofen.
  • Giữ đầu cao: nhất là khi ngủ để hạn chế việc sưng và đau nhói.
  • Hạn chế các hoạt động: cấm chơi thể thao nói chung trong vòng 2 tuần đầu sau khi được điều trị. Tránh chơi các môn thể thao mạnh trong 6 tuần sau chấn thương.

Chuẩn bị gặp bác sĩ

Nếu chấn thương bạn gặp phải quá nặng, bạn sẽ cần phải tìm đến sự trợ giúp y tế ngay lập tức và sẽ không có thời gian chuẩn bị cho buổi gặp bác sĩ. Tuy nhiên, nếu chấn thương không quá nặng – tức chỉ có sưng tấy và đau vừa phải – bạn có thể trì hoãn việc gặp bác sĩ. Việc này cho phép mũi bớt sưng, giúp bác sĩ có thể đánh giá thương tổn một cách tốt nhất.

Tuy nhiên, bạn không nên trì hoãn quá 3 – 5 ngày nếu những triệu chứng kể trên kéo dài. Trong khoản thời gian này, bạn cần tìm sự hỗ trợ y tế nếu:

  • Cơn đau và sưng tấy không có dấu hiệu cải thiện
  • Mũi bạn bị lệch sau khi bớt sưng
  • Bạn không thể thở bình thường sau khi bớt sưng
  • Mũi thường chảy máu
  • Bạn bị sốt

Khi lên lịch với bác sĩ, bạn nên tìm đến bác sĩ sơ kỳ (primary care doctor), tuy nhiên, rất có thể người này sẽ chuyển bạn sang gặp một bác sĩ chuyên về vấn đề tai mũi họng.

Bạn cần chuẩn bị một số thông tin trước khi gặp bác sĩ và cần biết bản thân phải chuẩn bị điều gì từ phía bác sĩ.

Những điều bạn có thể làm:

  • Liệt kê những triệu chứng bạn đang mắc phải, cũng như cho bác sĩ biết về việc bạn đang làm lúc xảy ra chấn thương.
  • Liệt kê các loại thuốc bạn sử dụng như vitamin, thực phẩm chức năng.
  • Mang theo một tấm hình của bản thân trước khi gặp chấn thương.
  • Chuẩn bị các câu hỏi dành cho bác sĩ.

Việc lên trước danh sách các câu hỏi sẽ giúp bạn tận dụng được tối đa thời gian mà mình sẽ gặp bác sĩ. Đối với trường hợp gãy mũi, những câu hỏi cơ bản sau nên được đưa ra:

  • Liệu tôi có cần xét nghiệm gì không, như chụp X Quang chẳng hạn?
  • Những vết sưng và bầm sẽ tồn tại bao lâu?
  • Liệu mũi của tôi sẽ giống như lúc đầu không?
  • Liệu có cần phải phẫu thuật không?
  • Liệu tôi có cần hạn chế các hoạt động của bản thân không?
  • Tôi cần phải uống những loại thuốc giảm đau nào?
  • Liệu có những tờ hướng dẫn nào mà tôi có thể đem về nhà hay không? Có trang web nào để tôi tham khảo thêm thông tin hay không?

Những điều bác sĩ sẽ hỏi:

  • Thương tổn xảy ra khi nào và như thế nào?
  • Các triệu chứng đã thuyên giảm hay chưa kể từ lúc xảy ra chấn thương?
  • Bạn có thấy mũi bạn trông bình thường không?
  • Bạn có thể thở dễ dàng không?
  • Bạn có chơi các môn thể thao mạnh hay không? Nếu có thì bạn dự định chơi môn thể thao này trong bao lâu?

Nguồn bài viết

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/broken-nose/symptoms-causes/syc-20370439

Tác Giả GS.BS Park Sung Yong

GS.BS Park Sung Yong

NHẬN TƯ VẤN MIỄN PHÍ
TỪ BÁC SĨ




    Bác sĩ Phùng Mạnh Cường tư vấn miễn phí

    Trả lời

    Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

    0901 666 879 Tư vấn miễn phí